Van buitenaf kan het lijken alsof de lessen vooral vrij en spontaan zijn. Dat klopt gedeeltelijk: er is veel ruimte voor wat kinderen zelf inbrengen en ontdekken. Toch is dat niet wat de les stuurt.

De basis van iedere les is Music Learning Theory (MLT). Deze theorie vormt de fundering van alles wat we doen. De activiteiten lijken soms speels en open, maar zijn zorgvuldig gekozen om de muzikale ontwikkeling van kinderen stap voor stap op te bouwen.

Music Learning Theory is ontwikkeld door dr. Edwin E. Gordon, die zijn leven lang onderzocht heeft hoe mensen muziek leren.

Uit zijn onderzoek blijkt dat er grote overeenkomsten zijn tussen het leren van een taal en het leren van muziek.

Wanneer een kind leert praten, begint dat niet met lezen en schrijven. Eerst hoort een kind jarenlang taal, daarna gaat het woorden herkennen, zinnen vormen en betekenis begrijpen. Pas later leert het lezen en schrijven.

Volgens MLT werkt muziek op dezelfde manier.

Binnen MLT staat eerst het ontwikkelen van een rijke muzikale taal centraal.

Kinderen luisteren, zingen, bewegen en ervaren muziek voordat ze muzikale begrippen gaan benoemen of noteren. Ze bouwen als het ware een grote muzikale woordenschat op.

Pas wanneer die muzikale taal voldoende ontwikkeld is, krijgen noten en theoretische begrippen echt betekenis. Het lezen van muziek wordt dan geen trucje, maar een logische volgende stap.

We werken niet alleen met majeur en mineur, of met eenvoudige ritmes in tweeën en drieën.

Kinderen maken kennis met een breed scala aan toonladders, modi en ritmes. Denk bijvoorbeeld aan:

• majeur en mineur
• dorisch
• frygisch
• lydisch
• mixolydisch
• locrisch

Daarnaast ervaren ze verschillende maatsoorten en ritmische structuren, waaronder ook onregelmatige ritmes.

Hierdoor ontstaat een veel rijkere muzikale basis dan wanneer kinderen alleen met de meest bekende toonladders en ritmes werken.

Je kunt het vergelijken met het leren van een taal.

Hoe meer woorden en zinsconstructies je kent, hoe beter je begrijpt wat je hoort en hoe makkelijker je jezelf kunt uitdrukken.

Zo werkt het ook met muziek. Hoe groter het muzikale vocabulaire van een kind wordt, hoe beter het muziek leert begrijpen, herkennen en zelf creëren.

Muziek wordt dan niet iets groots en ingewikkelds, maar een taal die van binnenuit begrepen wordt.

Omdat kinderen muziek eerst moeten ervaren voordat ze er bewust over kunnen nadenken.

Spel, beweging, zingen en luisteren zijn daarom geen voorbereiding op het echte leren; ze zijn het leren.

Door deze informele manier van werken bouwen kinderen hun muzikale begrip op een natuurlijke manier op.

Dat verschilt per leeftijd en ontwikkeling.

Grofweg kun je zeggen dat:

• kinderen van ongeveer 4 tot 6 jaar vooral in een informele leerfase zitten, met af en toe een uitstapje naar formele instructie;
• kinderen van ongeveer 6 tot 8 jaar steeds vaker formele instructie krijgen, terwijl we regelmatig teruggrijpen naar informele activiteiten wanneer dat nodig is.

Deze afwisseling helpt kinderen om nieuwe vaardigheden echt te begrijpen en te verankeren.

Ook binnen de lessen van 8 jaar en ouder blijft informele instructie een belangrijk onderdeel van het leerproces. Wanneer er bijvoorbeeld een nieuw ritme wordt aangeboden, of wanneer ik merk dat een ritme nog niet echt wordt begrepen of gevoeld, schakelen we bewust terug naar een meer informele werkwijze. We gaan dan bewegen, zingen en ervaren met ons hele lichaam. Door het sensomotorische systeem actief te betrekken, komen kinderen weer terug bij het voelen van de muziek. Dat zorgt vaak voor een soort 'reset': de muziek wordt opnieuw van binnenuit ervaren in plaats van alleen met het hoofd begrepen. Vanuit die ervaring slaan we vervolgens weer de brug naar de formele instructie. Zo kunnen kinderen nieuwe muzikale inzichten veel dieper verankeren. Wanneer ik merk dat niet iedereen in de groep mee kan komen in een nieuwe vaardigheid, kiezen we er daarom bewust voor om eerst terug te keren naar ervaren en voelen, voordat we weer verder bouwen aan het formele begrip. Dat is geen stap terug, maar juist een essentieel onderdeel van duurzaam leren.

Binnen MLT kijken we niet alleen naar of een kind iets één keer kan uitvoeren, maar vooral naar of het begrip werkelijk is ontwikkeld.

Wanneer blijkt dat een nieuwe vaardigheid nog niet stevig genoeg aanwezig is bij een groot deel van de groep, doen we bewust een stap terug. Dat is geen achteruitgang, maar juist een belangrijk onderdeel van het leerproces.

Zo zorgen we ervoor dat de fundering stevig blijft voordat we verder bouwen.

Kinderen die een vaardigheid al beheersen, blijven natuurlijk uitgedaagd worden.

Zij krijgen bijvoorbeeld:

• moeilijkere patronen;
• extra variaties;
• een diepere muzikale uitdaging;
• meer zelfstandige opdrachten.

Zo kan ieder kind zich op zijn of haar eigen niveau blijven ontwikkelen.

Bij veel traditionele muzieklessen is het resultaat snel zichtbaar: een kind kan een liedje spelen, noten benoemen of een werkblad invullen.

Binnen MLT investeren we eerst in wat minder zichtbaar is: het muzikale begrip, het luistervermogen, het ritmegevoel en de innerlijke muzikale voorstelling.

Dat maakt de opbrengst in eerste instantie minder tastbaar, maar zorgt op de langere termijn voor een veel diepere muzikale basis.

Het doel is dat kinderen muziek niet afhankelijk van papier leren maken, maar dat muziek van binnenuit gaat leven.

Wanneer we later notenschrift gebruiken, is dat geen verzameling symbolen die uit het hoofd geleerd moet worden. Het is dan een manier om zichtbaar te maken wat de kinderen muzikaal al begrijpen.

Muziek lezen en schrijven wordt daarmee een logisch gevolg van muzikaal begrip, in plaats van het beginpunt.

Ik begrijp heel goed dat deze manier van werken soms vragen oproept, omdat veel van het leerproces zich onder de oppervlakte afspeelt.

Daarom probeer ik regelmatig filmpjes en uitleg te delen over wat we doen en waarom we dat doen